Dược liệu là gì? Vai trò và tầm quan trọng trong y học hiện đại

Dược liệu là tập hợp các nguyên liệu có nguồn gốc từ thiên nhiên, bao gồm thực vật, động vật, vi sinh vật và khoáng vật, được sử dụng để bào chế thuốc hoặc các sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Không chỉ là những bộ phận của cây như rễ, thân, lá, hoa, quả, dược liệu còn bao gồm các sản phẩm chiết xuất như tinh dầu, nhựa, sáp, gôm hay các hoạt chất sinh học đặc hiệu.

Theo quy định của Luật Dược Việt Nam năm 2016, dược liệu phải đạt tiêu chuẩn về chất lượng nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng trong điều trị. Đây chính là nền tảng quan trọng giúp duy trì và phát triển các phương pháp chữa bệnh từ thiên nhiên, đồng thời là nguồn nguyên liệu không thể thiếu trong ngành dược phẩm hiện đại.

2. Nguồn gốc và phân loại dược liệu

Nguồn gốc đa dạng

Thực vật: Đây là nguồn dược liệu phong phú nhất, chiếm khoảng 80-90% tổng số dược liệu được sử dụng. Ví dụ như nhân sâm, đương quy, hoàng kỳ, cà gai leo, nghệ, quế…

Động vật: Bao gồm các bộ phận hoặc sản phẩm từ động vật như mật ong, nhung hươu, sừng tê giác (hiện nay hạn chế do bảo tồn), các loại tằm, ong, cá biển…

Vi sinh vật: Một số loại nấm, vi khuẩn cũng được sử dụng để sản xuất dược liệu hoặc hoạt chất như penicillin từ nấm Penicillium.

Khoáng vật: Một số khoáng vật tự nhiên như lưu huỳnh, muối khoáng cũng có tác dụng dược lý.

Phân loại theo hình thức sử dụng

Dược liệu thô: Bao gồm các bộ phận cây, con vật được thu hái, sơ chế đơn giản, dùng trực tiếp hoặc làm thuốc sắc.

Dược liệu chế biến: Dược liệu đã qua các bước chế biến như sấy khô, cắt nhỏ, nghiền bột, chiết xuất tinh dầu, tách hoạt chất…

Hoạt chất dược liệu: Các hợp chất tinh khiết được chiết xuất từ dược liệu, ví dụ atropin, morphin, quinine, digitoxin… Đây là nền tảng cho nhiều loại thuốc hiện đại.